Daga Ra’ayoyi Zuwa Masana’antu: Gina Tsarin Ƙirƙire-Ƙirƙire Da Matasan Najeriya Ke Bukata
Na Firdausi Abubakar
Wani abu da na fahimta a matsayina na matashiyar ‘yar Najeriya shi ne, ƙasarmu ba ta da ƙarancin ƙwarewa ko ra’ayoyi. Duk inda ka kalla, matasa suna ƙoƙarin gina kasuwanci, ƙirƙirar mafita da amfani da fasaha don sauƙaƙa rayuwar yau da kullum. Abin da ke damuna shi ne abin da ke faruwa lokacin da waɗannan ra’ayoyin suka haɗu da tsarin da bai ba da isasshen tallafi ba don ɗauke su gaba.
Wannan tambayar ta zo min a rai yayin da nake tunani kan tattaunawar da ke kewaye da Taron Global Tech Africa na 2026 a Kano. Taron yana haɗa shugabannin fasaha, ‘yan kasuwa, masu saka hannun jari, masu tsara manufofi da ‘yan masana’antu a kusa da babban manufa ɗaya: haɗa fasaha, masana’antu, saka hannun jari da kasuwanni. Masu shirya shi sun bayyana Kano a matsayin muhimmiyar ƙofar shiga Sahel kuma suna son fasaha ta taimaka wajen rufe tazarar da ke tsakanin masu samarwa da masu amfani.
Kashifu Inuwa Abdullahi, Darakta Janar na Hukumar Bunkasa Fasahar Bayanai ta Ƙasa (NITDA), yana cikin manyan masu magana a taron. A gare ni, babbar tattaunawar da ke kewaye da ƙirƙire-ƙirƙire tana tayar da tambaya mai mahimmanci: ta yaya za mu ƙirƙiri yanayi inda matashin ɗan Najeriya zai iya tafiya daga samun ra’ayi zuwa gina wani abu mai amfani daga gare shi?
Muna yawan bikin hankalin ɗaliban Najeriya da ƙirƙirar matasanmu ‘yan kasuwa. Duk da haka, ra’ayoyi masu alƙawari da yawa suna ƙarewa a cikin azuzuwa, ayyukan shekara ta ƙarshe ko gabatarwa. Ɗalibai suna binciken matsaloli kuma suna ƙirƙirar samfuri, amma bayan kammala karatu galibi ana manta da aikin.
Saboda haka jami’o’i ya kamata su yi fiye da koyar da ɗalibai da ba da takardar shaidar. Ya kamata su zama gadoji masu ƙarfi tsakanin bincike da masana’antu. Aikin shekara ta ƙarshe mai amfani ya kamata ya sami hanya zuwa ƙarin bincike, jagoranci, kasuwanci ko saka hannun jari. Masu bincike ya kamata su iya saduwa da kasuwancin da ke fahimtar buƙatar kasuwa, yayin da ‘yan kasuwa ya kamata su sami damar zuwa jami’o’in da ke da ikon taimaka musu su inganta samfura da magance matsalolin fasaha.
Kuɗaɗe ma suna da mahimmanci daidai. Ba kowane matashin ɗan Najeriya da ke da ra’ayi mai mahimmanci ba ne ke da kuɗin da za su juya shi zuwa samfur. Muna gaya wa matasa su zama ‘yan kasuwa kuma su ƙirƙiri aikin yi maimakon jira ayyukan gwamnati, amma kasuwanci ba ya gudana da ƙarfafawa kaɗai. Yana buƙatar jari, kayan aiki, jagoranci, abokan ciniki da hanyoyin sadarwa.
Wannan shi ne inda masu saka hannun jari, kasuwanci da cibiyoyin jama’a dole ne su zama ɓangare na tsarin ƙirƙire-ƙirƙire. Tallafa wa matasa masu ƙirƙire-ƙirƙire ya kamata ya nufi fiye da shirya gasa da tafa wa ra’ayoyi masu kyau. Ra’ayoyi masu alƙawari suna buƙatar dama don zama samfuri; samfuri suna buƙatar gwaji; samfuran da aka gwada suna buƙatar saka hannun jari; kuma kasuwanci suna buƙatar damar zuwa kasuwanni.
A gaskiya, wannan haɗin da ke tsakanin samarwa da kasuwanni yana da mahimmanci ga tunanin da ke bayan Global Tech Africa 2026. Dr Shuaib Sani Shuaib, Babban Darakta na FutureMap Foundation, ya kwatanta ƙalubalen ta hanyar misalin mai yin takalmi a Kano da ke da fata da ƙwarewa don samar da takalma amma ba tare da ingantaccen haɗi ga abokan ciniki masu nisa waɗanda ke son siyan su ba. Manufar taron, kamar yadda ya bayyana, ita ce amfani da fasaha don cike tazarar da ke tsakanin samar da masana’antu da damar zuwa kasuwa.
Wannan misalin ya yi daidai da Kano sosai.
Kano koyaushe birni ne na kasuwanci. Kasuwanninta sun haɗa ‘yan kasuwa a faɗin Najeriya da yankin da ke kewaye da shi tsawon ƙarni. Fasaha bai kamata ta maye gurbin wannan al’adar kasuwanci ba. Ya kamata ta faɗaɗa isarta.
Read Also:
- Kashifu Inuwa: Jagorantar Kamfen Na Dimokuraɗiyya Na “Tinubu Must Stay” Mai Inganci Na Abdulkadir Ibrahim
- Tsakanin Ƙuri’u Da Haihuwa: Lokacin Da Lambobi Suka Zama Ƙarfin Ƙasa Da Ba A Yi Amfani Da Shi Ba Na Haroon Aremu Abiodun, ANIPR
- WPRF: Tinubu Ya Amince Da Kafa Jami’ar Hulɗa Da Jama’a Da Jagoranci
Ka yi tunanin abin da ke faruwa lokacin da mai samar da fata zai iya nuna inda samfur ya fito, karɓar biyan kuɗi na dijital kuma ya kai ga masu saya a wajen Kano. Ka yi tunanin ɗan kasuwa yana amfani da e-commerce don sayarwa fiye da abokan ciniki da ke shiga kasuwa a zahiri. Ka yi tunanin fasahar dabaru tana sauƙaƙa motsa waɗannan samfura a faɗin iyakoki.
Taron na 2026 yana mai da hankali a bayyane kan sanya sarkar darajar dijital kamar fata da aikin gona, inganta bin diddigi da shirye-shiryen fitarwa, faɗaɗa biyan kuɗi na dijital, ƙarfafa dabaru masu wayo da e-commerce, da binciken basirar wucin gadi da masana’antu masu ci gaba.
Wannan shine irin tattaunawar fasaha da nake ganin tana da amfani saboda ba fasaha ba ce don fasaha kaɗai. Tana haɗa ci gaban dijital da kasuwanci, ayyukan yi da kasuwanni.
Ƙwarewar dijital ta kasance muhimmin ɓangare na wannan lissafin. Shirye-shiryen da aka nufa don faɗaɗa ilimin dijital da ƙwarewar fasaha na iya taimaka wa matasan Najeriya su shiga cikin tattalin arziƙin da ke tasowa, amma adadin horo bai kamata a ɗauke shi a matsayin ma’aunin nasara na ƙarshe ba.
Ya kamata mu ci gaba da tambayar abin da ke faruwa bayan haka.
Shin mahalarta suna samun ayyukan yi? Za su iya aiki mai zaman kansa? Shin suna kafa kasuwanci? Shin suna da dama don yin aiki da inganta ƙwarewarsu? Shin suna magance matsalolin al’umma?
Horar da wani muhimmin farawa ne. Taimaka wa wannan mutumin ya juya ilimi zuwa damar tattalin arziki shine sakamako na gaske.
Akwai kuma tambayar ababen more rayuwa. Najeriya ba za ta iya yin magana da gaske game da tattalin arziƙin dijital yayin da take yin watsi da wutar lantarki, haɗin kai da damar zuwa na’urori ba. Matashin da ke sha’awar haɓaka software ba zai iya yin gasa yadda ya kamata ba ba tare da kwamfuta da intanet mai dogaro ba. Ƙananan kasuwanci ba zai iya gina ingantaccen aiki na kan layi ba idan haɗin kai yana ci gaba da gazawa.
Shi ya sa dole ne a fahimci sauye-sauyen dijital a matsayin tsarin halittu. Ƙwarewa, ababen more rayuwa, saka hannun jari, bincike, kasuwanni da manufofi dole ne su ƙarfafa juna. Idan ɓangare ɗaya ya kasance mai rauni, sauran suna wahala.
Haka ma ka’idar ta shafi yanayin ƙasa. Ƙirƙire-ƙirƙire bai kamata ya zama wani abu da aka keɓe don Legas da Abuja ba. Shawarar ɗaukar Global Tech Africa 2026 zuwa Kano saboda haka tana da mahimmanci. Masu shirya shi sun bayyana birnin a matsayin ƙofar shiga kasuwar yanki da ta kai ga Sahel kuma sun tsara taron a kusa da manufofin kasuwanci masu aunawa maimakon tattaunawa kaɗai.
Duk da haka, tarurruka dole ne a ƙarshe su tabbatar da kansu fiye da ɗakunan taro. Jarrabawa ta gaske ita ce abin da ke faruwa bayan haka.
Shin ‘yan kasuwa suna samun saka hannun jari? Shin haɗin gwiwar masana’antu suna bayyana? Shin ayyukan yi suna fitowa? Shin kasuwanci suna kai ga sabbin kasuwanni? Shin matasa suna samun dama waɗanda ba za su sami ba?
A matsayina na wanda ya kammala karatu kwanan nan kuma ‘yar NYSC mai aiki, ina son ganin ƙarin matasan Najeriya an haɗa su ba kawai a matsayin masu sauraro a abubuwan fasaha ba, amma a matsayin magina, ‘yan kasuwa, masu bincike da masu yanke shawara. Muna da ra’ayoyi da shirye-shiryen koyo. Abin da mutane da yawa ke rasa shi shi ne gada tsakanin yuwuwa da dama.
Gwamnati ba za ta iya gina wannan gadar ita kaɗai ba. Haka nan jami’o’i, masu saka hannun jari ko kamfanoni masu zaman kansu suna aiki daban-daban. Hanyar da ta fi ƙarfi ita ce daidai haɗin gwiwar da tsarin ƙirƙire-ƙirƙire ke buƙata: jami’o’i suna haɓaka ilimi, kasuwanci suna gano matsaloli masu amfani, masu saka hannun jari suna ba da kuɗi ga mafita masu alƙawari, gwamnati tana ƙirƙirar ababen more rayuwa da ƙa’idodi masu tallafi, kuma matasa suna ba da ƙirƙira da kuzari.
Najeriya ba ta buƙatar zama kawai babbar mai amfani da fasahar da aka tsara a wani wuri ba. Ya kamata mu ƙara haɓaka mafita da suka dace da yanayinmu, kasuwanci da iliminmu da gina kamfanoni masu ikon yin hidima ga kasuwanni fiye da iyakokinmu.
A gare ni, tsarin ƙirƙire-ƙirƙire mai nasara a ƙarshe shi ne wanda matashin ɗan Najeriya zai iya haɓaka ra’ayi, samun jagora, samun damar zuwa kayan aiki da kuɗaɗen da ake buƙata, gwada mafita, kai ga abokan ciniki kuma ya sami dama ta gaskiya don girma.
Najeriya tana da ƙwarewa.
Babban aikin shi ne gina tsarin da wannan ƙwarewar ba za ta yi gwagwarmaya ita kaɗai ba.
Firdausi Abubakar ‘yar NYSC ce mai aiki a Abuja











