Tsakanin Ƙuri’u Da Haihuwa: Lokacin Da Lambobi Suka Zama Ƙarfin Ƙasa Da Ba A Yi Amfani Da Shi Ba
Na Haroon Aremu Abiodun, ANIPR
Ya fara ne a matsayin tunani mai wucewa – ɗaya daga cikin waɗannan tunani masu saurin wucewa da ke zuwa su tafi a lokacin zaɓe.
Kana zaune a gaban talabijin ko kuma kana gungurawa a wayarka ba ka da iyaka, kana kallon sakamakon da ke shigowa. Mazaba bayan mazaba. Jiha bayan jiha. Lambobin suna shigowa – dubbai, ɗaruruwan dubbai, sannan kwatsam, miliyoyi.
Kuma, kusan kamar yadda ake hasashe, hasken ya koma arewa.
Kano, Kaduna, Katsina.
Lambobin sun ƙaru.
Ba su tashi kaɗai ba, suna hauhawa. Suna mamaye kanun labarai. Suna karkatar da sakamako. Suna zaɓar waɗanda suka yi nasara.
Da farko, yana kama da lissafi kawai. Lissafin zaɓe. Amma da zarar ka zurfafa ka kalli waɗannan alkaluma, sai fahimtar ta ƙara zama mai tayar da hankali: waɗannan ba lambobi kawai ba ne. Waɗannan mutane ne – miliyoyinsu masu rai, masu numfashi, masu rayuwa.
Kuma wannan tunanin ya tsaya.
Watanni bayan haka, wannan sha’awar da ba a saba gani ba ta zama wani abu da ya fi kama da abin mamaki.
A Jami’ar Bayero Kano, inda nake karatun digiri na biyu a yanzu, alkaluman sun daina zama ƙididdiga. Sun zama gaskiya. Fuskoki. Motsi. Yawan ɗan adam a cikin sigar sa ta zahiri, mafi bayyana.
Bayan dakunan lacca da kwanciyar hankali na ilimi, tituna suna ba da labari daban.
A Kano, jama’a ba sa yin rada, sai dai su yi ihu.
Haka nan ma ana samun irin waɗannan maganganu a Katsina da Kaduna. Kasuwanni sun cika. Tituna suna cike da mutane. Motsi ba ya ƙarewa.
Sannan, wani ɓangare ya bayyana kansa.
Yara.
Ba a cikin ajujuwa ba. Ba a cikin filin wasa ba. Amma a kan tituna.
Shekaru biyar. Shida. Bakwai.
Babu takalmi. Babu tabbas. Ba a kula da su ba.
Gaskiyar Almajirai.
Suna yawo, suna aiki tukuru, suna rayuwa tun kafin ma su fahimci ma’anar rayuwa.
Wannan shi ne lokacin da tunanin ya dawo a wannan karon, da ƙarfi, nauyi, ba zai yiwu a yi watsi da shi ba:
Me zai faru idan waɗannan “lambobin” da muke yi a lokacin zaɓe su ne adadin da muka bari bayan haka?
Najeriya sau da yawa tana magana game da yawan jama’arta a matsayin kadara. Fa’idar alƙaluma. Ma’aikata na gaba.
Amma a Arewa, wannan “makomar” ta riga ta kasance ba ta da tsari, ba ta da horo, kuma tana cikin haɗari.
Domin inda gwamnati ta kasa tsara abubuwa, wasu suna shiga tsakani.
‘Yan fashi. Masu garkuwa. Cibiyoyin aikata laifuka.
Ba sa jiran tsarin manufofi. Ba sa buƙatar amincewar kasafin kuɗi.
Suna ɗaukar ma’aikata.
Da sauri. Mai rahusa. Mai inganci.
Read Also:
- Dalilin Da Ya Sa Afuwar Da Shugaba Tinubu Ya Yi Wa Wadanda Ake Zargi Da Harin Ayarin Motocinsa Ta Cancanci Yabo Na Umar Farouk Bala
- Rundunar Sojojin Ruwa Ta Kwace Man Fetur na ₦15.79m da Ake Zargin An Sace, ta Mika Buhunan Shinkafa 316 ga Hukumar Kwastam
- DSS ta Roƙi Kotun Ɗaukaka Ƙara ta Tabbatar da Hukuncin Tarar N100m a Kan SERAP Bisa Ɓata Suna
Sun fahimci wani abu da gwamnati ke yawan watsi da shi:
Yawan jama’a ba tare da wani dalili ba yana zama rauni.
Amma idan muka canza rubutun fa?
Me zai faru idan yawan jama’a da ke bayyana nasarar zaɓe ya zama injin sauye-sauyen tattalin arziki?
Ka yi la’akari da Jihar Neja, jiha mafi girma a Najeriya ta fannin faɗin ƙasa. Ba a amfani da ita sosai. Tana da ciki da dama.
Yanzu ka yi tunanin wannan:
Tsarin ƙasa mai tsari wanda ke tura yawan jama’ar arewa zuwa manyan cibiyoyin noma da masana’antu.
Ba a matsayin cin zarafi ba amma a matsayin ƙarfafawa.
Ba a matsayin rayuwa ba amma a matsayin dama mai tsari.
Matsugunan da aka gina da manufa.
Cibiyoyin horo na zamani.
Hanyoyin neman ƙwarewa.
Tsarin samar da ayyukan yi da yawa da aka haɗa kai tsaye da samarwa.
Daga yadi zuwa sarrafa amfanin gona. Daga layukan haɗawa zuwa masana’antu da ake fitarwa zuwa ƙasashen waje.
Tsarin da:
Yaron da ke kan titi ya zama ƙwararren ma’aikacin fasaha
Almajiri mai yawo ya zama ɗan ƙasa mai amfani
“Lambar” ta zama mai ba da gudummawa
Tarihi yana nuna mana abubuwa.
Ƙasashe kamar China ba su bunkasa masana’antu cikin dare ɗaya ba. Haka kuma Japan ba ta tashi ba tare da tsari ba. Sun yi amfani da yawan jama’a ba kawai a matsayin mutane ba, har ma a matsayin tsarin jari na ɗan adam mai tsari.
Sun shirya. Sun yi horo. Sun samar.
Najeriya, musamman Arewacin Najeriya, tana kan irin wannan yanayin alƙaluma amma ba tare da irin wannan matakin niyya ba.
Ba shakka, tattaunawar ba ta da nauyin ɗabi’a.
Wannan ba game da rage mutane zuwa raka’a na aiki ba ne.
Yana da alaƙa da dawo da mutunci ta hanyar dama.
Yana da alaƙa da kame rauni kafin a yi amfani da shi wajen yaƙi.
Domin gaskiya ba ta da daɗi:
Yaron da ya koyi rayuwa a kan titi yana ɗan shekara shida zai iya koyon rayuwa cikin sauƙi ta hanyar aikata laifuka yana ɗan shekara goma sha shida.
Amma wannan yaron, idan aka yi masa jagora da wuri, zai iya zama mai gini, mai ƙirƙira, mai ba da gudummawa.
Don haka lokaci na gaba da za a sanar da sakamakon zaɓe kuma alkaluman suka fara fitowa daga Kano, Kaduna, Katsina, da kuma wasu wurare – wataƙila ya kamata mu dakata.
Dakata kafin a yi bikin ƙuri’un.
Dakata kafin a yi nazarin gefen.
Kuma mu yi tambaya mafi mahimmanci:
Me muke yi da miliyoyin da ke bayan waɗannan lambobin?
Domin a ƙarshe, ba a gina ƙasashe ta hanyar ƙidaya mutane ba.
Ana gina su ta hanyar haɓaka su.
Kuma wani wuri tsakanin ƙuri’u da haihuwa, akwai babbar dama da aka fi watsi da ita a Najeriya.
Haroon Aremu Abiodun, ANIPR, ƙwararren Sadarwar Dabaru ne.












