FSSAM: Ƙarfafa Haɗin Gwiwar Tarayya da Jihohi Don Tsaron Ƙasa – Chido Onumah
Taron Shugabannin Tsaron Tarayya da Jihohi na uku (FSSAM) na 2026, wanda aka gudanar a Yola, Jihar Adamawa, daga 14 zuwa 16 ga Oktoba, ya ba da muhimmiyar dama ta bincika yadda Najeriya za ta iya mayar da fifikon tsaron ƙasa zuwa aiki a aikace a jihohi da al’ummomi. Babban darasinsa shi ne cewa ingantaccen tsaro ya dogara ne da cibiyoyi suna aiki tare da kuma ‘yan ƙasa suna da kwarin gwiwa ga waɗannan cibiyoyi. Yarjejeniyoyi da aka cimma game da teburin taro suna samun ma’ana lokacin da suka inganta tsaron lafiyar jama’a na yau da kullun.
An yi taron FSSAM ta Ofishin Ayyuka na Musamman (SSO) a Ofishin Sakataren Gwamnatin Tarayya, wanda ya samar da wani dandali na duba matsalolin tsaro a fadin yankuna da kuma karfafa hadin gwiwa tsakanin jami’an tarayya da na jiha. Taron Yola ya mayar da hankali kan wadannan ayyuka a daidai lokacin da kasar ke bukatar ci gaba da mayar da martani ga barazanar tashin hankali yayin da take magance yanayin zamantakewa da shugabanci da ke tsara tsaron jama’a.
Taron ya ƙarfafa wani nauyi mai amfani: dole ne mu taimaki ‘yan ƙasa su fahimci shirye-shiryen tsaro, mu ƙirƙiri hanyoyin da za su iya haifar da damuwa, da kuma tabbatar da cewa ra’ayoyin jama’a suna ba da damar yanke shawara. Sadarwa tana da amfani sosai idan ta haɗa ayyukan gwamnati da gogewa da tsammanin mutane.
Haɗin gwiwa wanda ke isa ga al’ummomi
A cikin sakon fatan alherinsa, wanda Mai Ba da Shawara Kan Harkokin Mulki da Harkokin Ƙasashen Duniya ya gabatar, Mai Ba da Shawara Kan Tsaron Ƙasa Nuhu Ribadu ya jaddada haɗin kai, aminci da kuma tsarin hulɗa a dukkan matakan gwamnati. Ya nuna tarurrukan Hukumar Leken Asiri ta Haɗin gwiwa (JIB) na wata-wata da kuma Taron Jami’an Tsaro na Ƙasa da na Ƙasashen waje (FONSSO) a matsayin hanyoyin da Ofishin Mai Ba da Shawara Kan Tsaron Ƙasa ke ƙarfafa haɗin gwiwa.
FONSSO ta tattaro manyan jami’an tsaro na gwamnonin jihohi 36 da Ministan Babban Birnin Tarayya. Kamar yadda sakon NSA ya bayyana, FSSAM da FONSSO suna ƙarfafa junansu. Darajarsu tana cikin inganta sadarwa tsakanin cibiyoyi, tallafawa raba bayanan sirri da kuma ba da damar ƙarin hanyoyin magance barazanar da aka tsara.
Aikin da ke gaba shine a sa waɗannan alaƙar su yi aiki ba tare da ɓata lokaci ba fiye da manyan biranen tarayya da na jihohi. Gwamnatocin ƙananan hukumomi da al’ummomi suna buƙatar hanyoyin da za su iya bayar da rahoton damuwa da kuma karɓar amsoshi a kan lokaci. Cibiyoyin gargajiya, ƙungiyoyin al’umma da ƙungiyoyin fararen hula na iya taimaka wa jami’ai su fahimci tashin hankalin yankin da kuma gano damar shiga tsakani kafin takaddama ta zama mai tayar da hankali.
Irin wannan haɗin gwiwa yana buƙatar takamaiman nauyi. Ya kamata mutane su san inda za su damu, wace cibiya za ta iya ɗaukar mataki a kanta da kuma yadda za su sami ra’ayi. Shiga cikin al’umma yana da ɗorewa lokacin da ‘yan ƙasa za su iya ganin cewa ana kula da gudummawar da suka bayar da muhimmanci kuma ana kula da su da kyau.
Mulki a matsayin harsashin tsaro
Sakon NSA ya sanya shugabanci nagari a matsayin ginshiƙin zaman lafiyar ƙasa. Cibiyoyi masu ƙarfi, girmama bin doka, muhimman ayyuka da kuma samun damar rayuwa duk suna tasiri ga sakamakon tsaro. Wannan fahimtar tana da tasiri kai tsaye ga yadda muke tantance ci gaba. Baya ga nasarorin da aka samu a ayyukanmu, dole ne mu yi la’akari da ko al’ummomi za su iya ci gaba da rayuwa mai amfani, samun damar ayyukan jama’a da kuma warware koke-koke ta hanyar cibiyoyin da aka amince da su.
Jawabin Gwamna Ahmadu Umaru Fintiri ya kawo hangen nesa na jiha ga wannan tattaunawar. Ya bayyana kokarin gwamnatinsa na karfafa cibiyoyin gargajiya na gida, tallafawa hukumomin tsaro da kuma kusantar da shugabanci ga al’ummomi. Ya kuma yi kira da a kara karfafa goyon bayan tarayya don tsaron kan iyaka da kuma kara hadin gwiwa tsakanin hukumomi.
Labarin gwamnan ya nuna muhimmancin haɗa ayyukan tsaro da ci gaba da kuma gudanar da harkokin gwamnati na gida. Gargaɗin da ya yi game da sanarwar nasara da wuri yana da mahimmanci. Ci gaba yana buƙatar kulawa mai ɗorewa, musamman inda al’ummomi ke ci gaba da fuskantar barazanar ‘yan tawaye, raunin da ke tsakanin iyakoki da kuma sakamakon tashin hankalin da ya faru a baya.
Sadarwar jama’a ya kamata ta nuna wannan daidaito. Ya kamata mu bayyana ingantattun ci gaba da aikin da ya haifar da su, tare da amincewa da ci gaba da matsaloli. Amincewa yana ƙaruwa lokacin da asusun gwamnati ya kasance daidai, daidaitacce kuma mai amsawa ga abin da ‘yan ƙasa ke fuskanta.
Sadarwar dabaru da amincewa da jama’a
A jawabinsa na buɗe taron, Sakataren Dindindin na Ofishin Ayyuka na Musamman, Sani Yargaya Aminu, ya jawo hankali kan shirye-shiryen babban zaɓen 2027, matsin tattalin arziki da cututtuka masu yaɗuwa. Tare da gabatarwa kan tsaron yanar gizo da kula da ƙananan makamai, waɗannan batutuwa sun nuna yadda alhakin gudanar da harkokin tsaro ya yaɗu.
Ga masu gudanarwa, wannan yana nufin tsammanin buƙatun bayanai da kuma ci gaba da hulɗa kafin rikici ya taso. Ya kamata cibiyoyin tarayya da na jihohi su daidaita sabbin bayanai, su fayyace nauyin da ke kansu da kuma samar da bayanai ta hanyoyin da al’ummomi ke amfani da su kuma suke amincewa da su. Rediyo da sadarwa na gida a cikin harsunan Najeriya masu dacewa suna da amfani musamman don isa ga mutanen da damuwarsu ba za a iya wakilta su da kyau ba a muhawarar ƙasa.
Sauraro dole ne ya kasance tare da waɗannan ƙoƙarin. Tambayoyi game da tsaro, kuɗin sufuri, kiwon lafiya ko abubuwan more rayuwa sun cancanci amsoshi masu ma’ana. Sukar da ta dace ya kamata ta taimaka wa gwamnati ta gano matsaloli da kuma inganta martaninta. Idan cibiyoyi suka shiga cikin sirri da girmamawa, suna ƙarfafa dangantakar da haɗin gwiwa ya dogara da ita.
Haka kuma ƙa’idar ta shafi bayanai marasa tushe. Ya kamata a yi bayani a kan lokaci, a bayyana abin da aka sani, sannan a amince da abin da har yanzu ba a tabbatar ba. ‘Yan jarida, ƙungiyoyin fararen hula da shugabannin al’umma za su iya taimaka wa mutane su tabbatar da bayanai, yayin da suke riƙe da ‘yancin kansu da kuma alhakinsu na yin tambayoyi ga cibiyoyin gwamnati. Yayin da zurfafan ƙarya da kwaikwayon mutane ke ƙara zama masu rikitarwa, cibiyoyi dole ne su kuma sa sahihan bayanai su zama masu sauƙin ganewa da kuma tabbatar da su.
Zaɓe cikin lumana da kuma nauyin jama’a
Zaɓen gama gari na 2027 da ke gabatowa ya ƙara dagula tsare-tsare da haɗin gwiwa da wuri. Saƙon NSA da kuma jawabin Sakataren Dindindin sun jaddada buƙatar hana hulɗa mai tayar da hankali da kuma ƙarfafa haɗin kai. Yanayin zaɓe mai lumana ya dogara ne akan kare shiga da kuma tabbatar da cewa gasar siyasa ta gudana a cikin doka.
Sadarwar tsaro ya kamata ta bai wa ‘yan ƙasa cikakken bayani game da haƙƙoƙinsu, hanyoyin bayar da rahoto da kuma nauyin da ke kansu na cibiyoyin da abin ya shafa. Dole ne masu ruwa da tsaki na siyasa su guji tayar da hankali da tsoratarwa, yayin da ya kamata a bi diddigin koke-koke ta hanyar hanyoyin da suka dace. Dole ne hukumomin tsaro su gudanar da ayyukansu ba tare da nuna son kai ba domin kowane ɗan ƙasa da ya cancanta ya shiga cikin aminci.
Damuwar da aka nuna game da magudin dijital da makamai ba bisa ka’ida ba suma suna da alaƙa da shirye-shiryen zaɓe. Dole ne cibiyoyi su iya gane da kuma mayar da martani ga bayanan karya da ke iya haifar da tashin hankali, tare da ƙarfafa matakan doka don hana tsoratarwa da suka shafi makamai.
Read Also:
Kungiyoyin farar hula da kafofin watsa labarai suna da muhimmiyar gudummawa da za su bayar ta hanyar bayanai kan masu kada kuri’a, hana rikici, duba gaskiya da kuma daukar nauyin jama’a. Hulɗa da ƙungiyoyin mata, ƙungiyoyin matasa da masu gina zaman lafiya na gida na iya taimaka wa jami’ai su fahimci tashin hankali da ka iya ɓacewa daga hankali. Ya kamata a haɓaka waɗannan alaƙar da wuri kuma a ci gaba da dorewa bayan lokutan zaɓe.
Tsaron yanar gizo a matsayin alhakin da aka raba
Gabatarwar da Cibiyar Hadin Kan Tsaron Yanar Gizo ta Ƙasa (NCCC-ONSA) ta gabatar ta nuna yadda barazanar dijital ke hulɗa da harkokin gwamnati da rayuwar yau da kullum. Mai Gudanar da Ƙungiyar ta Ƙasa, Ahmad Sa’ad Abubakar, ya sanar da mahalarta taron cewa Cibiyar tana aiki kuma tana nan don tallafawa cibiyoyin gwamnati da tsare-tsaren tsaro na yanar gizo, kariya da kuma kimanta shirye-shirye.
Ya jaddada rashin bayanai, bayanan karya, zurfafan karya, satar bayanai da kuma yin kwaikwayon mutane ta hanyar amfani da fasahar zamani a matsayin barazanar da ke tasowa. Waɗannan abubuwan suna da alaƙa kai tsaye da amincin jama’a. Bidiyon da aka ƙirƙira, wani jami’in da aka yi amfani da shi a matsayin wani abu ko kuma wani saƙo na yaudara na iya ɓatar da ‘yan ƙasa, yin sakaci kan bayanai da kuma kawo cikas ga ayyukan cibiyoyi.
Mayar da hankali kan tsaftar yanar gizo da Abubakar ya yi ya kawo wa jami’ai alhakin da ya rataya a wuyansu. Wayoyin hannu da sauran na’urorin lantarki galibi suna ɗauke da bayanai masu mahimmanci na sirri da na hukuma. Saboda haka, na’urori marasa tsaro na iya fallasa masu amfani da su da cibiyoyin da suke yi wa hidima ga haɗarin tsaro. An shawarci mahalarta su guji hanyoyin sadarwa na Wi-Fi na jama’a marasa aminci, su kula da saƙonni da hanyoyin haɗin yanar gizo da ake zargi da su a hankali, sannan su ƙarfafa kariyar na’urorinsu.
Gabatarwar ta kuma jawo hankali kan tsaron yara ta yanar gizo da kuma fallasa mutanen da ke cikin mawuyacin hali ga cin zarafi, tsattsauran ra’ayi da kuma ɗaukar ma’aikata masu tsattsauran ra’ayi. An ƙarfafa iyaye da masu kula da yara su kasance masu himma ga ayyukan yara ta yanar gizo tare da taimakawa wajen kare su daga abubuwan da ke cutarwa da hulɗa da su.
Ga cibiyoyin tarayya da na jihohi, ma’anar da ake amfani da ita ita ce sanya tsaron yanar gizo wani ɓangare na gudanarwa ta yau da kullun. Wayar da kan ma’aikata, kula da bayanai masu alhaki da kuma samun tallafin fasaha ya kamata su kasance tare da ɗaukar ayyukan dijital. Bitar da aka tsara na dabarun tsaron yanar gizo na ƙasa, gami da martanin da take bayarwa ga barazanar da ke tattare da fasahar wucin gadi, tana ba da dama don ƙarfafa shiri. Ƙoƙarin Sakataren Dindindin ga mahalarta su yi la’akari da dabarun da ake da su tunatar da cewa aiwatarwa yana farawa ne da fahimtar tsarin da aka riga aka tsara.
Sarrafa makamai ba bisa ƙa’ida ba ta hanyar haɗin gwiwar jama’a
Gabatarwar da Manjo Janar Abubakar Adamu (Rtd.) ya gabatar kan Cibiyar Kula da Ƙananan Makamai da Ƙananan Makamai (NCCSALW-ONSA) ta ƙarfafa mahimmancin haɗa cibiyoyin ƙasa da al’ummomi. Ya bayyana cewa ƙalubalen tsaro da yawa sun samo asali ne daga matakin al’umma kuma ya jaddada buƙatar magance yaɗuwar makamai da yaɗuwar su ba bisa ƙa’ida ba.
Adamu ya bayyana ayyukan Cibiyar a fannin dawo da makamai da lalata su, dawo da harsasai, hadin gwiwa tsakanin hukumomi, da kuma tallafawa tsare-tsare da suka shafi gurfanarwa. Ya kuma bayyana hadin gwiwa da Hukumar Kwastam ta Najeriya da sauran hukumomi don hana zirga-zirgar makamai ba bisa ka’ida ba.
Waɗannan ƙoƙarin sun shafi rigakafi a cikin cibiyoyin tsaro. Horarwa kan sarrafa makamai masu aminci, kula da sulke da kuma tsaron rumbunan ajiya yana da mahimmanci don rage haɗarin shiga yaɗuwar makamai ba tare da izini ba. Kalubalen da aka gano sun haɗa da bindigogin da aka kera a cikin gida, zirga-zirgar haramtacciyar hanya ta cikin al’ummomin kan iyaka da kuma yiwuwar karkatar da makamai daga rumbunan ajiyar makamai na hukuma.
Kasancewar Cibiyar a yankuna shida na siyasa ya samar da tushe don yin mu’amala mai ƙarfi da gwamnatocin ƙasashen duniya. Shawarar da aka gabatar ta haɗin gwiwa da al’ummomin kan iyaka, sarakunan gargajiya, shugabannin addinai da sauran masu ruwa da tsaki na yankin ya nuna cewa ingantaccen ikon sarrafa makamai ya dogara ne akan ilimin yankin da haɗin gwiwar jama’a.
Saboda haka, dole ne a tallafa wa ingantaccen alamar makamai da kuma gano su ta hanyar wayar da kan jama’a da kuma ci gaba da aiki tare. Sadarwa game da yaduwar makamai da kuma tayar da zaune tsaye ya kamata ta bayyana illar da makamai ba bisa ka’ida ba ke haifarwa, ta ƙarfafa haɗin gwiwa bisa doka da kuma bai wa al’ummomi kwarin gwiwa kan cibiyoyin da ke da alhakin mayar da martani.
Kwarin gwiwar da Sakataren Dindindin ya yi wa jihohi na yin la’akari da samar da ƙaramin masauki ga Cibiyar a cikin sakatarorinsu ya ba da hanya mai amfani don inganta isa ga jama’a da kuma daidaitawa. Irin waɗannan shirye-shirye na iya taimakawa wajen mayar da umarnin ƙasa zuwa ga kasancewa a bayyane kuma mai amsawa a matakin jiha.
Matsi na lafiya da tattalin arziki suma suna da mahimmanci
Hankalin taron game da cututtuka masu yaɗuwa da kuma tasirin hauhawar farashin rayuwa yana nuna alaƙar da ke tsakanin jin daɗin ɗan adam da tsaron ƙasa. Iyali da ke fama da matsalar samun kuɗin sufuri ko samun kulawa suna fuskantar shugabanci ta hanyar buƙatu na gaggawa. Amsoshi masu inganci suna buƙatar haɗin gwiwa tsakanin masu kula da tsaro, hukumomin lafiya da cibiyoyin da ke da alhakin shiga tsakani na zamantakewa da tattalin arziki.
Misali, sadarwa ta lafiya ya kamata ta sa shawarwari masu inganci su kasance masu sauƙin samu da kuma magance tambayoyin jama’a cikin kulawa. Shugabannin gargajiya da na addini za su iya tallafawa hulɗa a inda aminci ya yi rauni, yayin da ƙwararrun likitoci ke ba da shaida da ayyukan da al’ummomi ke buƙata. Sadarwa tana samun nasara idan mutane za su iya yin aiki bisa ga jagorar da suka samu.
Hakazalika, bayanin matakan da aka yi niyya don rage wahalhalun tattalin arziki ya kamata ya bayyana wanda zai iya cin gajiyar su, yadda za a iya samun taimako da kuma inda za a iya bayar da rahoton matsaloli. Amincewar jama’a ta dogara ne akan isar da sako da adalci da kuma bayyana sakwannin hukuma.
Daga tattaunawa zuwa aiwatarwa
Za a tantance darajar taron Yola ta hanyar bin diddigin abubuwan da suka faru. Ya kamata cibiyoyin da suka shiga su fassara abubuwan da aka amince da su a matsayin abubuwan da aka ba su nauyi, jadawalin lokaci na gaskiya da kuma sake dubawa akai-akai. Ya kamata dandamalin tarayya da na jihohi su raba darussa daga aiwatarwa da kuma gano cikas da ke buƙatar yanke shawara a wani mataki mafi girma.
Gabatarwar da cibiyoyin ONSA suka gabatar ta gano damarmaki masu amfani ga wannan haɗin gwiwa. Cibiyoyin gwamnati za su iya amfani da ƙwarewar NCCC don ƙarfafa shirye-shiryen tsaro ta yanar gizo, yayin da haɗin gwiwa da Cibiyar Kula da Ƙananan Makamai da Ƙananan Makamai na iya inganta haɗin kai kan sarrafa makamai. Dukansu suna buƙatar ci gaba da wayar da kan jama’a da alaƙa da ke isa ga al’ummomin yankin.
Daga mahangar sadarwa ta dabaru, babban abin da ya fi muhimmanci a nan gaba shi ne zurfafa alaƙar da ke tsakanin waɗannan tsare-tsaren hukumomi da jama’a. Ya kamata hulɗar al’umma ta taimaka wajen aiwatar da ita, kuma ya kamata a bayyana ci gaban da aka tabbatar ta hanyoyin da mutane za su iya fahimta da tantancewa.
Taron FSSAM na uku na 2026 ya sake jaddada muhimmancin tsarin hadin gwiwa tsakanin jami’an tsaron Najeriya. Yanzu dole ne mu dauki wannan tsarin zuwa wuraren da mutane ke zama da kuma aiki. Nasarar sa za ta bayyana a cikin cibiyoyi da suka fi mayar da hankali kan yadda ya kamata, al’ummomin da za su iya shiga cikin kwarin gwiwa, da kuma inganta tsaro da ‘yan kasa za su iya ganewa a rayuwarsu ta yau da kullum.
Chido Onumah, PhD, Mai Ba da Shawara na Musamman kan Tsaron Ƙasa kan Sadarwar Dabaru da Hulɗa da Ƙungiyoyin Farar Hula
